Stam – Hiérdie boom se wortels skiet diep

Van ‘n verpleegster (Tarryn Wyngaard) en ‘n polisieman (Gideon Lombard) wat oor die kleurgrense vry, tot sy broer (Armand Aucamp) wat ‘n dwelmverslaafde prostituut (Inge Beckmann) verneder en mishandel, tot  haar onskuldige seuntjie (Neil Heyns) wat met ‘n vreemde man (Niza Jay) met sy eie probleme kennis maak en deur hom gehelp word, word die kyker deurgaans gewys hoe almal eintlik met mekaar verbind is. Daar is ook talle tonele waar die karakters binne etlike meters van mekaar kom, waar hul storie heeltemal kan verander as hulle net van mekaar se teenwoordigheid bewus was, maar waar daar dan iets gebeur wat verhoed dat hulle enigsins van mekaar weet. Die kyker wil amper skreeu: “Kyk om!” of “hy’s net langsaan!”, en dis juis die punt. Ons maak elke dag split-sekonde besluite, wat ‘n rippel effek op ons toekoms, asook op diegene om ons het. Stam herinner die kyker hieraan.

Die rolverdeling is in die kol en dit voel of haat, emosionele bagasie, rassisme, skuldgevoel, magspel en stereotipering gemaklik die bykarakters word. Kras taal dra by tot die hiper-realistiese dialoog, en die musiek pas goed.

Goeie tegniese elemente, vanaf die kinematografie (met talle naby skote met die hand), die redigering, en veral die gradering, versterk die storie. Die klank, van stad tot straat (en spesifiek die byklanke) speel ook ‘n groot rol om die kyker binne-in elke situasie met die karakters te plaas.

Ek sou wel graag meer van Kaapstad wou sien. Die enigste rede hoekom ek weet dit speel daar af, is omdat ek dit iewers gelees het, maar mens sien nooit enige dele daarvan nie – nie eens ‘n langskoot of ‘n lugskoot nie. Daar was een toneel waar ek ‘n gedeelte van ‘n berg in die agtergrond kon uitmaak, maar dit kon regtig enige plek gewees het.

In terme van simboliek, veral die film se begin en einde, het ek gehou van die toneel waarin die hoofkarakters, nadat jy met elkeen kennis gemaak het, almal gesien word in ‘n vervoermiddel wat van regs na links op die skerm ry na hul onderskeidelike bestemmings, waarna elkeen se krisisse regtig vlamvat. Asof hulle binne-in hul drama injaag, net om die karakters aan die einde weer te sien loop van regs na links, elk nadat hul lewens onherroeplik aangeraak en selfs verander is. Die kyker word gelaat met ‘n skoot van die jong  Jonah, die einde van ‘n spesifieke stel dramas en ‘n nuwe begin vir almal, of dit nou goed of sleg is.

Stam is uniek. Dis nie ‘n storie wat ek al in Afrikaans gesien het nie, en dis dieper as die lyne tussen Armand Aucamp se maagspiere, so wees gereed om te dink.